Strona zostanie uruchomiona w styczniu 2023 r.
Gliwicki Leksykon Historyczny
Liczące prawie osiem wieków Gliwice są miastem o niezwykle bogatej, wielowątkowej i skomplikowanej przeszłości. Świadczą o niej pełna uroku starówka, z gęstą, pamiętającą czasy średniowiecza siatką ulic, zabytkowe budynki i liczne materialne pamiątki. Jednak historia Gliwic, to nie tylko zabytki, ale również, a może nawet przede wszystkim ludzie. Bez nich każde miasto byłoby jedynie pustym zbiorem cegieł i betonu, miejscem pozbawionych sensu. To właśnie ludzie stanowią o mieście, tworzą je, a ich życie i działalność przekłada się na niepowtarzalny klimat miejsca, swoiste genius loci. Byli wśród nich zarówno mieszkający w nadkłodnickim grodzie z dziada pradziada, jak i przyjezdni, których przygnały do Gliwic wiatry nowoczesności, bądź trafili tu na skutek wojennej tułaczki. Nie brakowało również takich, którzy osiedli tylko na chwilę, kilka lub kilkanaście lat, by następnie gdzieś indziej szukać swojego miejsca na ziemi. Wreszcie ci, którzy znaleźli się tutaj po hekatombie II wojny światowej i zmianie granic, kiedy to w 1945 roku Gliwice stały się częścią powojennej Polski. Każdy z mieszkańców, tych bliższych i bardziej oddalonych od nas w czasie, to osobna, nierzadko tragiczna opowieść. Byli wśród nich zarówno Niemcy, jak i Polacy, przybysze z głębi Prus, niemieccy osadnicy, Polacy wygnani z Kresów, poszukujący pracy mieszkańcy innych rejonów Polski, czy wreszcie młodzi studenci politechniki. Każdy z nich pozostawił tutaj cząstkę życia, a jednocześnie wpłynął na historię i kształt miasta nad Kłodnicą.
Muzeum w Gliwicach pragnie niniejszym projektem przybliżyć zarówno dzisiejszym mieszkańcom, jak i wszystkim zainteresowanym, życiorysy tych, którzy w różnorodnym sposób związani byli z miastem, pozostawili w nim swój ślad lub w inny sposób zapisali się w jego historii. Nie chcemy przy tym dzielić gliwiczan na „lepszych” i „gorszych”, „swoich” i „obcych”. Naszą intencją jest przybliżenie i upamiętnienie różnorodnych życiorysów. Tym bardziej, że zdajemy się sprawę, iż historiografia Gliwic wciąż zmaga się z dziedzictwem licznych przemilczeń i niedopowiedzeń, a nawet przekłamań, których źródłem były dwudziestowieczne próby zawłaszczenia historii miasta przez jedną tylko opcję narodową czy polityczną. Nie jest naszym celem podtrzymywanie tamtych podziałów, ale wręcz przeciwnie uważamy, że czas najwyższy pochylić się nad życiorysami gliwiczan, bez względu na to kim byli i skąd przybyli, a tym bardziej jakie były ich deklaracje narodowościowe czy wybory polityczne.
Leksykon ten ma charakter otwarty, w odróżnieniu od książki będącej produktem skończonym. Taka formuła umożliwia dodawanie kolejnych biogramów i uzupełnianie już istniejących. Rozpoczynamy trzydziestoma postaciami, a życiorysy następnych są już opracowywane. W pierwszym rzędzie skupiliśmy się na okresie najbliższym współczesności, stąd dominują osoby związane z miastem w drugiej połowie XX wieku. Bynajmniej nie chcemy jednak na tym poprzestać. W następnej kolejności pojawią się postaci z czasów bardziej odległych. O znalezieniu się w leksykonie nie decyduje ani miejsce urodzenia, ani tym bardziej płeć, narodowość, konfesja religijna, czy poglądy polityczne, ale przed wszystkim fakt „bycia gliwiczaninem”, przy jednoczesnym przyjęciu możliwe szerokiej formuły tego określenia. Jedynym, co oprócz związków z Gliwicami, łączy wszystkie prezentowane w leksykonie postaci, to fakt, iż ich ziemska wędrówka już się dokonała. To zatem życiorysy już zamknięte. Wszystkie one, bez wyjątków, składają się barwną mozaikę przeszłości miasta. Mozaikę jedyną w swoim rodzaju, tak jak jedyne i niepowtarzalne są Gliwice.
Bogusław Tracz, Grzegorz Krawczyk
© Muzeum w Gliwicach 2022
